Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayımlanan son rapora göre, Avrupa’nın elinde yalnızca altı haftalık jet yakıtı kaldı. IEA Direktörü Fatih Birol’un da vurguladığı üzere, Orta Doğu’dan gelen sevkiyatların kesintiye uğramaya devam etmesi hâlinde önümüzdeki haftalarda uçuş iptallerinin başlaması oldukça olası görünüyor. Hürmüz Boğazı’nın kapatması, jet yakıtı tedarik zincirini ciddi şekilde sekteye uğratmış durumda.
Avrupa’nın bu krizden özellikle sert etkilenmesinin temel nedeni, jet yakıtı ithalatında Orta Doğu’ya olan yüksek bağımlılığı. IEA verilerine göre Avrupa, jet yakıtı ithalatının yaklaşık %75’ini Orta Doğu’dan karşılıyor. Alternatif kaynaklara yönelme çabaları sürse de mevcut tablo pek iç açıcı değil. ABD ve Nijerya gibi ülkelerden yapılan sevkiyatlarda artış yaşansa da bu artışın, kaybedilen Orta Doğu arzının ancak yarısından biraz fazlasını karşılayabildiği belirtiliyor.
Yapılan senaryo analizleri riskin boyutunu net şekilde ortaya koyuyor. Eğer Hürmüz Boğazı’ndaki abluka devam ederse, bazı havalimanlarında fiziksel yakıt kıtlıkları baş gösterebilir. Bu da doğrudan uçuş iptallerine ve talep daralmasına yol açabilir. Daha iyimser senaryoda, yani arzın %75’inin ikame edilebilmesi durumunda bile, benzer bir krizin yalnızca birkaç ay ertelenebileceği ifade ediliyor.
Öte yandan jet yakıtı fiyatlarında yaşanan sert artış da havacılık sektörünü farklı bir açıdan zorluyor. Avrupa’da ortalama jet yakıtı fiyatı, savaş öncesinde ton başına 800 dolar civarındayken kısa süre önce 1800 dolar seviyelerine kadar yükseldi. Bu durum, havayolu şirketlerinin operasyonel maliyetlerini ciddi ölçüde artırırken, bazı şirketleri şimdiden uçuş planlarını gözden geçirmeye itmiş durumda. Nitekim bazı havayolları, henüz fiziksel bir yakıt kıtlığı yaşamasa bile, artan maliyetler nedeniyle belirli rotalarda uçuş iptallerine gitmeye başladı.
Krizin bir diğer dikkat çekici boyutu ise zamanlama. Avrupa havacılık sektörü için yaz ayları, yılın en yoğun ve en kârlı dönemi olarak öne çıkıyor. Mevcut tedarik sıkıntısı, tam da bu kritik dönemin öncesine denk gelmiş durumda. Uzmanlara göre, Hürmüz Boğazı’ndaki akış kısa vadede normale dönse bile, tedarik zincirinin eski dengesine ulaşması 5-6 haftayı bulabilir. Bu da yaz sezonundai aksaklıklar yaşanabileceği anlamına geliyor.
Avrupa Komisyonu Daha İyimser Bir Tablo Çiziyor
Avrupa Komisyonu cephesinden gelen açıklamalar ise şimdilik daha temkinli. Yetkililer, şu an için açık bir yakıt kıtlığına dair somut bir veri olmadığını belirtirken, yakın gelecekte arz sorunlarının ortaya çıkabileceğini kabul ediyor. Bu doğrultuda enerji ve ulaşım alanındaki koordinasyon toplantılarının sıklaştırıldığı ve yeni önlemlerin gündemde olduğu ifade ediliyor.
İlk yorum yapan olun