Bitki çayları ve gıda takviyeleri, son yıllarda sağlığa faydalı olduğu düşünülen popüler ürünler arasında yer almaktadır. Ancak, bu ürünlerin bilinçsiz kullanımı pek çok sağlık sorununa yol açabilmektedir. Uzmanlar, bitki çayları ve gıda takviyeleri hakkında yaptıkları uyarılarda, bu ürünlerin doktor kontrolü dışında kullanılmasının ciddi sağlık riskleri barındırdığını vurgulamaktadır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye Bölümü Eğitim ve İdari Sorumlusu Doç. Dr. Murat Akarsu, özellikle bitki çaylarının ve takviyelerin, ilaçlarla etkileşime girebileceği, bu durumun ciddi toksik etkiler ve hatta ölüme yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Doza Bağlı Etkiler
Doç. Dr. Akarsu, bir maddenin ilaç ya da zehir olarak tanımlanmasının doza bağlı olduğunu belirtiyor. Bu nedenle, kullanıcıların bu ürünleri hekim gözetiminde kullanmaları gerektiğini ifade ediyor. Örneğin, bazı vitaminlerin doz aşımı sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Akarsu, “2-3 gramını geçen dozlarda kullanılabildiğini görüyoruz. Covid ile diyetimizde yüksek doz C vitaminlerine yönelmiş olabiliriz, ancak fazla C vitamininin böbrekte taş yapabileceğini unutmamak gerekir” demekte.
B Vitaminleri ve Folik Asit
Yüksek dozda alınan B vitaminleri de benzer şekilde sağlık üzerinde olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Doç. Dr. Akarsu, folik asit eksikliği durumunda, B12 eksikliğinin giderilmesinin daha doğru olduğunu belirtmektedir. Çünkü, gereksiz yere fazla sayıda B vitamini almak yerine, eksik olanların yerine konması önemlidir. Magnezyum ise içinde bulunduğumuz çağın hastalığı olan yorgunluğun yaygın bir ilacı olarak görünse de, laboratuvar testleri yapılmadan ve doktor görüşü olmadan alınmaması gerektiğini aktarmaktadır.
Covid-19 ve Bitki Çayları
Covid-19 pandemisi sırasında bitki çaylarına yönelişin arttığını belirten Doç. Dr. Akarsu, bu tür ürünlerin belirli durumlarda faydalı olabileceğini, ancak buna dikkatli yaklaşılması gerektiğini vurgular. Örneğin, üst solunum yolu enfeksiyonu olan bir hasta, içinde hangi bitkilerin bulunduğunu bilmeden bir karışım içmemelidir. Çünkü, bitki çaylarının içindeki maddelerin etkileri tam olarak tanımlanmadığı için bu tür ürünlerin yanlış kullanımı sağlık sorunlarına yol açabilir.
Omega 3 ve Zararları
Omega 3 gibi gıda takviyelerinin faydaları da göz ardı edilmemelidir. Doç. Dr. Akarsu, çocukluk döneminde çok faydalı olan Omega 3’ün, yaşlılıkta bilişsel fonksiyonlar üzerinde olumlu etkiler yarattığını ancak aşırı dozda alındığında kan sulandırıcı kullanan hastalar için tehlike oluşturabileceğini belirtmektedir. Aşırı doz almak, kanama riskini artırabilir ve bazı hastalarda çarpıntı gibi yan etkilerle sonuçlanabilir. Bununla birlikte, her bireyin farklı sağlık geçmişine sahip olduğunu ve kişiselleştirilmiş tedavi yöntemlerinin hekimler tarafından belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Probiyotik Kullanımı ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Probiyotiklerin bağırsak sağlığını artırmada önemli bir rol oynadığını kaydeden Doç. Dr. Akarsu, bu ürünlerin etkili olabilmesi için en az 3 ay süreyle düzenli olarak kullanılması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, günlük uygulamalarda kısa süreli kullanım yaygın bir şekilde görülmektedir. Ayrıca, vitaminlerin aşırı dozda alınmasının neden olduğu yan etkiler de göz ardı edilmemelidir. Örneğin, düşük D vitamini düzeylerinin toplumda sık olarak görülmesi, insanların bu durumu kabul etmelerine neden olmuştur. Fakat aşırı D vitamini alımının karaciğer hasarı gibi ciddi yan etkilere yol açabileceği unutulmamalıdır.
Yanlış Kullanımın Sonuçları ve Acil Durumlar
Hastaların, bitki çaylarını kontrolsüz bir şekilde kullandıkları takdirde, sağlıklarının tehlikeye girebileceğini ifade eden Doç. Dr. Akarsu, yaşlı hastalarda bu risklerin daha da arttığını belirtmektedir. Yapılan yanlış uygulamalar sonrasında bazı hastalar, acil servise başvurmak durumunda kalabilir. Çünkü bu takviyeler çok kez ilaç olarak algılanmamaktadır, bu da tedavi sürecini zorlaştırmaktadır. Sağlıklı bir vücut sıvı dengesi için gerekli olan elektrolit değerlerinin ihmal edilmesi de hastalarda sorun yaratmalıdır.
Özellikle gebeler için bitkisel çayların önerilmediğini belirten uzmanlar, bu tür ürünlerin kullanımı hakkında son derece dikkatli olunması gerektiğini vurgulamaktadır. Aktar ürünleri ile ilgili belirsizlikler, hastalar üzerinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, herhangi bir bitkisel çay veya takviye ürününü kullanmadan önce mutlaka bir uzmana danışılması gerektiği unutulmamalıdır.
